Napisao:Dr.R.Brasch

                               

gravura iz pecine  (lovac ili ratnik ?)         Ullr sa Islanda        

Skijanje je pocelo, u stvari, jednog ranog jutra u dalekoj proslosti Neolitskog doba, kada se bozica Skadi probudila I izasla iz pecine na tek napadali prsic.Napucila  je usne, kao da razmislja i….

Sta je nagnalo covjeka da napravi prve skije? Nema dvojbe, bila je to njegova zelja da poveca trag svojih cipela u snijegu.Da bi ovo ostvario, morao je produziti svoje djonove nekim krutim materijalom koji mu se nalazio pri ruci I tako povecati “gaznu” povrsinu.

Nakon tog iskustva koje ga je dovelo do narednog vaznog odkica, zakljucio je da bi mu bilo mnogo lakse da klizi snijeznom povrsinom nego da se po njoj krece korak po korak, kao u krpljama.Ali te njegove nove platforme nisu mogle kliziti ako se ne produze I zasilje na  vrhovima.

Eto, kako je, gledano unazad, moguce zamisliti pojavu najranihih skija.Rijec “ski” ima sjeverno Evropske lingvisticke korijene I oznacava komad drveta – trijesku – odsjecenu od balvana.Rijec je postal skandinavski izraz za cipelu a izgovarala se kao sii.

Svi dokazi pokazuju da je covjek poceo skijati u davnoj proslosti u sjevernim dijelovima Evrope I Azije.Za skije koje su  izlozene u Muzeju Djurgarden u Stokholmu, se smatra das u stare preko 5000godina.

Stotine prastarih “snow shoes” je iskopano najvise u  mocvarama Finske I Svedske.Ilustracije-crtezi skija uklesani u kamenu nadjeni su u pecinama na obalama Bijelog mora I Jezera Onega u Rusiji.Najstariji takav crtez-4000 godina star, nadjen je u pecini u Norveskoj.

Stanovnici zemalja Sjeverne Evrope vjerovali su u bogove skijanja.Boginja je bila Skadi koja je, jureci okolo na skijama, po zemlji pokrivenoj snijegom I ledom, ubijala divlje zivotinje sa lukom I strijelom.Ledenice su joj bile nakit na odjeci I u kosi.Bog Ullr je bio njen muski pandan.Bio je tolliko brz trkac na svojim skijama da se niko nije usudjivao sa njime mjeriti a postizao je na skijama takve brzine da je povremeno bio I nevidljiv.

Enormno krupan, mislilo se tako, putovao je snijeznim bespucem sa brodovima na nogama, kako su ljudi tada zamisljali skije.Vjerovali su da ih bog Ullr stiti od nesrecec, pa su oko vrata nosily amajlije-medalje sa njegovim likom.

Finski narodni pjesnik, Kalevale (njegove pjesme jos uvijek zive medju Fincima) napisao je I jednu u kojoj se jasno opisuje kako je jedan od skijaskih bogova heroja, jureci na skijama oreoteo jelena planinskom duhu Hiisi .

Grcki autori opisuju primitivne skije/smucke koje su putnici vidjeli u sjevernim zemljama, kao drvene konje.Takve informacije isle su od usta do usta, kao vijest da postoje ljudi koji po snjegu jasu drvene konje.Pliny, poznati Romanski istoricar, citirao je jednog tadasnjeg visokog zvanicnika koji je tvrdio da je, prateci Aleksandra Velikog  na njegovim osvajackim putovanjima po Istoku, video tamo ljude sa konjima na nogama.

Slicni izvjestaji su u predkrscansko doba stizali I iz Kine.Turci su takodjer, poznato je, imali skije u davnoj proslosti.

Smucke su pomogle covjeku ranog doba, da se brzo I sa lakocom krece preko snijegom I ledom prekrivenih bespuca.Sluzile su mu I u potrazi za hranom, uloveci jelene I drugu divljac.

Nije iznenadjujuce da su smucke koristene I u ratovima.Istorijski pogledi u nazad idu samo do A.D. 1200, opisujuci bitku kod Ilsen-a u blizini Osla, u kojoj je kralj Svedske, Sverre, opremio svoje izvidjacke jedinice  skijama.Prica se da su dva vojnika, koji su podrzavali Kralja,  spasila od zarobljenistva  jednogodisnjeg kraljevog sina, tako sto su na skijama pobjegli od neprijatelja kroz snijegom prekrivene planinske klance. Da bi vratili sjecanja na  domete ostvarene u proslosti, ljubitelji askijanja su osnovali smucarsku trku “Birch Leg” (Brezova noga,kao sportski dogadjaj koji od skijasa zahtijeva snalazljivost, spretnost, hrabrost I izdrzljivost I koji moraju savladati najteze planinske uspone na stazi duzine 60 km (35 milja).

Tokom njihovog ustanka protiv Danaca 1521.godine,Svedski vojnici su koristili skije da bi spasili ranjenog suborca I odnijeli gas a ratista.Improvizirali su nosila, vjerovatno prva takve vrste, rasirivsi zivotinjsku kozu izmedju dvije smucke.

Sigurno je das u skije bile stalan rekvizit u opremi Skandinavske armije sesnaestog I sedamnaestog vijeka..Cetri hiljade vojnika na skijama je bilo angazirano 1610.godine u ratnoj kampanji trcanja cak do Moskve.

Cudno je da je proslo veoma mnogo vremena prije nego su se skije pocele koristiti u rekreativnim aktivnostima.Skijanje kao sport se prvi put pocelo praktikovati kasno u osamnaestom stoljecu I to veoma sporadicno. Kreatori modernog smucanja bili su Norvezani.

 

Smucarski sport je poceo kao dio vojnickih takmicenja koja su ukljucivala I brzo punjenje I precizno koristenje pusaka. Prvo takvo takmicenje odrzno je u Oslu (tada poznatom pod imeno Kristijanija), 1767.godine.Vojnici su bili pozivani da se nadmecu jedan protiv drugog jureci na skijama niz padinu “bez zajahivanja ili lezanja na stapovima”.

Druga vrsta takmicenja bi mogla biti nazvana modernim Slalomom.Ucesnici su morali spustati niz padinu “srednje blagog nagiba”, ali tako sto vijugaju izmedju stapova, uz obavezu da trku zavrse bez padova I lomljenja skija.

Jedan rani hronicar zabiljezio je da austrijski seljaci prelaze snijezno bespuce na smuckama dugackim 1, 5 m.

“ Nema planine tako strme ili toliko visoke I obrasle sumom koja bi mogla njih da zaustavi u skijanju prema dole.Oni jure kao vjetar I vijugaju kao zmije.Ali, ako je teren cist I otvoren, oni jure ravno, lezeci na svojim stapovima tijela nagetog unazad, opusteno, savijenih koljena  I kao da nemaju kosti u svom tijelu.”

Stvarni start skijanja kao nezavisnog sporta desio se kasnih 1850. u  Norveskoj, kada su farmer u dolini Telemark organizovali takmicenje koje je postalo tradicionalno i  odrzavalo se svake godine.